ด้านกายภาพ
   
  ประวัติความเป็นมา
 

     บ้านยะลา เป็นเมืองเก่า เมื่อมีการจัดการปกครองเป็นจังหวัด ได้ย้ายไปยังบ้านสะเตง ตั้งอยู่ที่ริมแม่น้ำปัตตานี เป็นที่ตั้งที่ทำการอำเภอและจังหวัด ต่อมาก็ได้ย้ายที่ทำการอำเภอและจังหวัดไปอีก ที่ตั้งใหม่ก็คือ ไปตั้งที่บ้านนิบง จนถึงปัจจุบัน

 

     สำหรับ ยะลา หรือ ยาลอ เป็นชื่อที่เพี้ยนมาจากคำว่า “ยาโลร์” เป็นภาษามลายูท้องถิ่น แปลว่า “ลาย” (ลายพาดกลอน หรือ ลายของเสือโคร่ง) การกำเนิดเมืองยาลอ ที่มาจาก ยาโลร์ ตามสมมุติฐาน หรือ ตามฮากายะ หรือ ตามตำนาน ซึ่งมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรว่า ประมาณ 1,000 กว่าปีมาแล้ว (นับตามอายุภาพเขียนที่หน้าผาภูเขายาลอที่สำนักงานศิลปากรที่ 13 สงขลา กรมศิลปากร ได้คำนวณอายุเอาไว้) มีบุรุษนายหนึ่ง ซึ่งบุรุษนายนั้น มือทั้งสองเป็นลายเหมือนลายเสือ นำพรรคพวกกลุ่มหนึ่งมาสร้างเมืองยาลอ โดยตามตำนานบอกไว้ว่าเดินมาทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ทางบ้านปาโจ มาถึงที่บ้านยาลอ ปัจจุบัน ผู้นำกลุ่มดังกล่าว ได้จัดการให้พรรคพวกดำเนินการสร้างเมืองขึ้น ในการสร้างเมืองขึ้นนั้นมีการบอกกล่าวไว้ว่า มีการตรวจชั่งน้ำ เมื่อดำเนินการชั่งน้ำพบว่า พื้นที่บ้านยาลอเป็นพื้นที่น้ำอุดมสมบูรณ์คือ ช่วงฤดูฝนน้ำไม่ท่วมในหน้าแล้งน้ำไม่ขาด

  ที่ตั้งของหมู่บ้าน
 

     องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา อยู่ห่างจากตัวอำเภอเมืองประมาณ 12 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4065 ทางหลวงชนบท ยล.4013 และ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 409 มีพื้นที่ประมาณ 11.66 ตารางกิโลเมตร หรือ 7,290 ไร่  คิดเป็นร้อยละ 3.88 ของพื้นที่อำเภอเมืองยะลา และมีขนาดพื้นที่เป็นลำดับที่ 9 จำนวนทั้งหมด 11 ตำบลของอำเภอเมืองยะลา มีฐานะเป็นนิติบุคคล และเป็นหน่วยงานบริหารราชการส่วนท้องถิ่น จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ.2537 ซึ่งได้ยกฐานะเป็นองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2540 ตั้งอยู่เลขที่ 4/7 หมู่ที่ 1 ตำบลยะลา อำเภอเมือง จังหวัดยะลา แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 3 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ที่ 1 บ้านยะลา หมู่ที่ 2 บ้านกูเบ และหมู่ที่ 3 บ้านปาโจ

 

มีอาณาเขตติดต่อ   ดังนี้   

 
ทิศเหนือ ติดต่อ  ตำบลลิดล  อำเภอเมือง  จังหวัดยะลา
ทิศใต้ ติดต่อ  ตำบลละแอ  อำเภอยะหา  จังหวัดยะลา
ทิศตะวันออก ติดต่อ  ตำบลเปาะเส้ง  อำเภอเมือง  จังหวัดยะลา
ทิศตะวันตก ติดต่อ  ตำบลบาโงยซิแน  อำเภอยะหา  จังหวัดยะลา
  ลักษณะภูมิประเทศ
       องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา มีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม อยู่บริเวณตอนกลาง และมีพื้นที่เป็นภูเขาสูงทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือ ทางด้านใต้และทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือ และมีลำคลองที่สำคัญผ่านตำบลยะลา ได้แก่ คลองบ้านยาลอ คลองหัวเขา และคลองปาเกะอิเล
       องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ตั้งแต่ 0-300  เมตร พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่ราบลุ่ม มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางตั้งแต่ 0-40 เมตร ประมาณ 3,468 ไร่ หรือ ร้อยละ 65 ของพื้นที่ทั้งตำบล และที่เหลือประมาณร้อยละ 35 ของพื้นที่เป็นภูเขาสูง มีจุดที่สูงที่สุดอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลป่านกลาง 263 เมตร ได้แก่ ยอดเขายะลา ซึ่งทอดตัวยาวในแนวเหนือ-ใต้ ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือของตำบล
  ลักษณะภูมิอากาศ
 

     ลักษณะภูมิอากาศจัดอยู่ในเขตภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อน ซึ่งเป็นลักษณะภูมิอากาศที่ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุม ทำให้เกิดฤดูกาล 2 ฤดู คือ
ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์จนถึงเดือนกรกฎาคม เป็นช่วงที่ได้รับอิทธิพลจากมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ที่พัดมาจากมหาสมุทรอินเดีย ผ่านพื้นที่ภาคใต้ทางฝั่งตะวันตก ทำให้มีอากาศร้อน

          ฤดูฝน  เริ่มตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ถึงเดือนมกราคม เป็นช่วงที่ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดผ่านอ่าวไทย นำความชื้นมาทำให้เกิดเป็นฝน
  ลักษณะของดิน
       ลักษณะและคุณสมบัติของดิน แบ่งตามสภาพพื้นที่ได้ 3 กลุ่ม คือ ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มดินในพื้นที่ดอนในเขตดินชื้นที่มีการระบายน้ำดี หรือดีปานกลาง รองลงมาเป็นกลุ่มดินในพื้นที่ราบลุ่มที่มีการระบายน้ำเลว หรือ ค่อนข้างเลว และกลุ่มพื้นที่มีความลาดชันสูงมาก ๆ
  ลักษณะของแหล่งน้ำ
 

     1.  ทรัพยากรน้ำผิวดิน องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา มีลำคลอง บึงตามธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ 
          1) คลองบ้านยาลอ ไหลผ่านหมู่ที่ 1 และ หมู่ที่ 3 ในแนวตะวันออก - ตะวันตก
          2) คลองปาเกะเลาะ ในหมู่ที่ 2
          3) คลองหัวเขา ไหลผ่านหมู่ที่ 3 ในแนวเหนือ - ใต้
          4) บึงละหารยามู ในหมู่ที่ 2
          5) คลองปาเกะอิเล ไหลผ่านหมู่ที่ 1 และหมู่ที่ 2 ในแนวเหนือ – ใต้
และยังมีห้วยสายอื่นๆ ที่ไหลผ่านตำบลยะลา น้ำในลำคลองที่ใช้ประโยชน์เพื่อในการเกษตรกรรม การอุปโภคและบริโภค และไหลลงสู่แม่น้ำปัตตานี
นอกจากนี้ ยังมีอ่างเก็บน้ำ 1 แห่ง ได้แก่ อ่างเก็บน้ำบ้านปาโจ อยู่ในหมู่ที่ 3 เป็นโครงการชลประทานขนาดเล็ก ประเภทอ่างเก็บน้ำการทดและส่งน้ำ สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2523 มีพื้นที่รับน้ำ 1 ตารางกิโลเมตร และพื้นที่รับประโยชน์ 1,500 ไร่          จากศักยภาพของลำคลองตามธรรมชาติ สามารถพัฒนาเป็นฝายน้ำล้น 16 แห่ง
     2. แหล่งน้ำใต้ดิน องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา มีแหล่งน้ำใต้ดินแบบเมตาเซดิน ซึ่งเกิดในยุคเฟอร์เมียมถึงยุคคาร์บอนิเฟอรัส ชนิดของหินเห็นหินทรายที่มีคลอร์ตปน น้ำใต้ดินจะพบบริเวณรอยต่อและรอยแยก มีปริมาณน้ำน้อย ไม่เกิน 30 แกลลอนต่อนาที คุณภาพดี มีบ่อน้ำตื้น 1 แห่ง บ่อโยก 1 แห่ง บ่อน้ำบาดาล 1 แห่ง

  ลักษณะของไม้และป่าไม้
       องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา มีทรัพยากรป่าไม้บนภูเขา จำนวน 1 แห่ง ได้แก่ เขายะลา เป็นป่าเบญจพรรณ และอยู่ในแนวเขตโบราณสถานภาพเขียนสีเขายะลา ตำบลลิดล ตำบลยะลา อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือ
  ลักษณะทรัพยากรแร่ธาตุ
       องค์การบริหารส่วนตำบลยะลา มีทรัพยากรแร่ธาตุที่สำคัญได้แก่ แร่หินปูน อยู่ในแนวเขตโบราณสถานภาพเขียนสีเขายะลา ตำบลลิดล – ตำบลยะลา อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา
 

ทรัพยากรธรรมชาติ

 

แหล่งน้ำธรรมชาติ

 

1) คลองบ้านยาลอ ไหลผ่าน หมู่ที่ 1 และ หมู่ที่ 3
2) คลอปาเกะเลาะ ในหมู่ที่ 2
3) คลองหัวเขา ไหลผ่านหมู่ที่ 3 ในแนวเหนือ-ใต้
4) บึงละหารยามู ในหมู่ที่ 2 
5) คลองปาเกะอิเล ไหลผ่านหมู่ที่ 1 และหมู่ที่ 2 ในแนวเหนือ – ใต้

 

แหล่งน้ำที่สร้างขึ้น

 
    1) ฝาย             11 แห่ง
    2) บ่อน้ำตื้น         1 แห่ง
    3) บ่อโยก           1 แห่ง
    4) บ่อบาดาล        1 แห่ง
    5) อ่างเก็บน้ำบ้านปาโจ 1 แห่ง (โครงการชลประทานขนาดเล็ก) พื้นที่ 1,500 ไร่
 

  ทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่

 
    1) แหล่งน้ำใต้ภูเขา                 
    2) ภูเขาหินแกรนิต
    3) ป่าไม้บนภูเขา                    
    4) แร่ดีบุก
    5) แร่หิน                           
    6) สัตว์ป่า
   

ด้านการเมือง/การปกครอง

 

เขตการปกครอง

 

หมู่ที่ 1 บ้านยะลา         มี นายกูและ ยามิรูเด็ง              เป็น กำนัน
หมู่ที่ 2 บ้านกูเบ           มี นายสอและ สตาปอ               เป็น ผู้ใหญ่บ้าน
หมู่ที่ 3 บ้านปาโจ         มี นายมะรอพีร์  บือตง             เป็น ผู้ใหญ่บ้าน

  ประชากร
  ข้อมูลเกี่ยวกับจำนวนประชากร
 

     หมู่

ประชากร(คน)

รวม

จำนวนครัวเรือน

ขนาดพื้นที่

ชาย

หญิง

1

718

735

1,453

298

1,875

2

426

439

865

189

2,500

3

631

631

1,362

294

1,875

 

1,775

1,905

3,680

782

 

 
หมายเหตุ : ข้อมูล ณ วันที่ 10 เมษายน  2563